Dikey Kalkış ve İniş Yapabilen Hava Araçları Yeniden Gündemde
Dikey kalkış ve iniş gerçekleştirebilen bir hava aracı, yaklaşık 60 yıl sonra yeniden ilgi odağı haline geliyor. İngiltere merkezli ARC AeroSystems, bu aracın modern helikopterlere göre daha ekonomik ve çevre dostu bir alternatif sunabileceğini öne sürüyor.
Şirketin kurucusu ve CEO'su Dr. Seyed Mohseni, uzun süredir gelişmiş hava taşımacılığı konusunda etkili bir çözüm arandığını ifade ederek, “Bu aslında var olan ama unutulmuş bir çözüm” şeklinde belirtti.
Avian 2/180 ve Gelişimi
1960'lı yıllarda, Kanadalı uçak üreticisi Avro Canada'dan ayrılan bir grup mühendis, Avian 2/180 adı verilen bir hava aracı üzerinde çalışmaktaydı. Bu araç, 1920'lere kadar uzanan bir jiroplane tasarımına dayanıyordu. Jiroplane'lerde kaldırma kuvveti, üstteki bir rotor aracılığıyla sağlanırken, ileri hareket arkadaki bir pervane ile sağlanıyor.
Helikopterlerden farklı olarak, üstteki rotor bir motor yardımıyla döndürülmüyor; aracın ileri hareketi sırasında rotorun içinden geçen hava sayesinde dönmeye devam ediyor.
Standart jiroplane'lerin pist gerektirdiği bilinirken, Avian 2/180, bu yöntemle dikey kalkış gerçekleştirebiliyordu. Avian Aircraft tarafından geliştirilen bu model, ABD Federal Havacılık İdaresi'nden (FAA) uçuşa elverişlilik sertifikası almasına rağmen, şirketin 1970'lerde iflas etmesi nedeniyle seri üretime geçilemedi ve tasarım unutuldu.
Pegasus Jiroplane'in Özellikleri
ARC AeroSystems'in geliştirdiği Pegasus jiroplane'i, Avian modelinin modernize edilmiş bir versiyonu olarak dikkat çekiyor. Araç, dikey kalkış ve iniş yapabilme yeteneği ile mevcut helikopter pistlerini kullanabilme imkânı sunuyor. Pegasus, arkadaki pervaneyi çalıştıran kendi kendini şarj edebilen hibrit-elektrik motoruyla donatılmış durumda.
Dr. Mohseni, bu tasarımın en büyük avantajlarından birinin üst rotorun motorla çalışmaması olduğunu belirtiyor. “Rotor tahrikli olmadığı için dişli kutusu gereksinimi yok. Bu durum, işletme ve bakım maliyetlerini önemli ölçüde azaltıyor” şeklinde ifade etti.
Pegasus, bir pilot ve iki yolcu alabiliyor. Azami hızı saatte 160 kilometre olan bu hava aracı, çoğu helikopterden daha yavaş olsa da, Mohseni, özellikle acil sağlık hizmetlerinde helikopterlerin yerini alabileceğini savunuyor. İngiltere'de bir hava ambulansı görevinin ortalama maliyeti 4 bin 165 sterlin olarak hesaplanıyor. Mohseni, Pegasus'un saatlik işletme maliyetinin yaklaşık 300 dolar, satın alma bedelinin ise 750 bin sterlin (yaklaşık 1 milyon dolar) olacağını belirtiyor.
Glasgow Üniversitesi Havacılık Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Dr. Douglas Thomson, helikopterlerin yakıt verimliliği açısından sorunlu olduğunu ve karmaşık sistemlere sahip olduğunu ifade ediyor. “Birçok güvenlik açısından kritik bileşenleri var. Autogyrolar ise mekanik olarak daha basit” şeklinde vurguluyor.
Thomson, jiroplanelerin bazı durumlarda helikopterlerden daha güvenli olabileceğini de belirtiyor. Motor arızası durumunda rotorların kendi kendine dönmeye devam ettiğini ifade ederek, “Teorik olarak araç kontrollü bir şekilde yavaşça yere inebilir” diyor.
Jiroplane Kullanım Alanları ve Zorlukları
Bununla birlikte, Thomson, jiroplanelerin eğlence uçuşları dışındaki alanlarda kullanım bulmakta zorlandığını dile getiriyor. En büyük sorunlardan birinin ölçeklenebilirlik olduğunu belirterek, daha fazla yolcu taşıyabilmek için rotorun hızla büyümesi gerektiğini söylüyor. Ayrıca Pegasus'un dikey kalkış yeteneğinin kullanımı için kapsamlı pilot eğitimi gerektiğine dikkat çekiyor.
Mohseni, zıplama tarzı kalkışın beceri gerektirdiğini kabul etmekle birlikte, bunun helikopter kalkışlarından daha zor olmadığını savunuyor. Pegasus'u uçurmak için rotorcraft ticari pilot lisansı ve özel bir tip yetkilendirmesi gerekecek. Şirket, pilotlara bu eğitimleri kendisinin vereceğini belirtiyor.
Pegasus, test uçuşlarına hak kazanarak, İngiltere Sivil Havacılık Otoritesi'nden (CAA) E Conditions sertifikası aldı. İlk testlerin bu yılın şubat ya da mart ayında gerçekleştirilmesi planlanıyor. Mohseni, tasarımın FAA'dan Part 27 sertifikası almış eski bir modele dayanmasının, süreci hızlandıracağını belirtiyor.
Ancak Thomson, yapılan her teknik değişikliğin yeni bir sertifikasyon gerektireceğini ve bunun uzun ve maliyetli olabileceğini vurguluyor.
Finansal Destek ve Gelecek Hedefleri
ARC AeroSystems, bugüne kadar özel yatırımcılar ve İngiliz hükümetinden toplam 12 milyon sterlin fon elde etti. Pegasus'un piyasaya çıkabilmesi için ek olarak 25 milyon sterline daha ihtiyaç olduğu belirtiliyor. Mohseni, bu kaynağın 2026'nın ilk yarısına kadar bulunmasını ve ardından uçağın üç yıl içerisinde ticari olarak kullanılabilir hale gelmesini hedeflediklerini ifade ediyor.
İngiltere'de faaliyet gösteren SkyAngels Air Ambulance, 10 adet Pegasus için ön sipariş vermiştir. Ayrıca, İskoçya merkezli bir pilot eğitim okulu ve hava hizmetleri şirketi için beş adet daha üretilecektir.
ABD'nin Indiana eyaletinde faaliyet gösteren organ nakli lojistik şirketi 34Lives, ARC AeroSystems ile 30'a kadar jiroplane tedariki için anlaşma imzaladı. Şirket, organ taşımacılığında özel jetlerin saatlik 25-30 bin dolar gibi yüksek maliyetler yarattığını belirterek, Pegasus'un saatlik 500-600 dolarlık toplam maliyetiyle çok daha erişilebilir olacağını ifade etti.
Mohseni, Pegasus'un daha yavaş olmasına rağmen doğrudan tesislerden kalkarak hastanelere iniş yapabileceği için toplam taşıma süresini azaltabileceğini vurguluyor.
ARC AeroSystems, Pegasus'un yanı sıra dokuz yolcu kapasiteli, kanatlı bir jiroplane olan Linx P9 üzerinde de çalışmalarını sürdürüyor. Şirket, Linx P9'un 2030 yılına kadar ticari olarak hizmete girmesini amaçlıyor.
Bu alanda Almanya merkezli AutoGyro, ABD'li Skyworks Aeronautics, Çinli Ehang ve Joby Aviation gibi firmalar da farklı dikey kalkış-iniş çözümleri üzerinde çalışmalarını sürdürüyor.
